Inscenizacje w kształceniu zintegrowanym jako forma wychowania przez sztukę
Treść
Inscenizacje w kształceniu zintegrowanym jako forma wychowania przez sztukę
Wpływ sztuki na dziecko .
Sztuka towarzyszy człowiekowi od najmłodszych lat . Dziecko każdego dnia w szkole przeżywa treści nauczania . Te przeżycia powstają między innymi pod wpływem sztuki . Na dziecko w szkole oddziałuje literatura . W szkole styka się z nią w sposób zorganizowany . Książka umożliwia dziecku poznanie teraźniejszości i przeszłości , prawdy , fikcji , konfrontowanie działań i marzeń swoich z działaniami i marzeniami bohatera , ocenę bohatera w kategoriach dobra i zła . Umożliwia poznanie piękna i brzydoty , reagowanie na poczynania bohatera .
Procesy wychowawcze zmieniają się wraz z rozwojem dziecka pod wpływem takich dziedzin sztuki jak muzyka , malarstwo , teatr . Zadaniem nauczyciela jest wykorzystanie w miarę możliwości wszystkich dziedzin sztuki , aby w dziecku rozwijać wrażliwość , umiejętność oceny działań bohaterów książkowych , dzieł malarskich , filmów , sztuk teatralnych , kształcenie w dziecku kultury ogólnej , aktywności , wyzwolenie potrzeb natury estetycznej . Zadania wychowania estetycznego pozwalają w pełni zrealizować inscenizacje .
Wychowawcze walory inscenizacji .
Inscenizacja , tak jak żadna inna forma pracy z dzieckiem pozwala na korelację treści takich dziedzin jak : język polski , plastyka , technika , muzyka , wychowanie fizyczne . Przyczynia się ona do wychowania przez sztukę , umożliwiając dziecku twórcze działanie , a tym samym dając możliwość przeżyć artystycznych samym uczestnikom , a także widzom .
Oddziaływania nauczyciela przy wykorzystaniu wychowawczych walorów inscenizacji prowadzi do wrażliwości u uczniów na piękne żywe słowo , ruch , gest , barwę , a więc kształtuje przyszłego widza teatralnego .
Kompensująca rola inscenizacji .
Inscenizacja może spełniać rolę kompensującą wobec dziecka . Stanowi niejako „wynagrodzenie ” dziecku za braki i niedostatki ,
w których żyje , przenosi dziecko świat piękniejszy, w którym wszystko może się zdarzyć , w którym zwycięża zawsze dobro i piękno . Nawet dziecko nieśmiałe , mało aktywne , z wadą wymowy czy trudnościami w nauce może znaleźć w inscenizacji rolę dla siebie : indywidualną albo grupową , w których zaspokoi swoje potrzeby i twórczą aktywność . Dla dziecka nieśmiałego wymarzone są role zespołowe , a nawet role statysty .
Integracja grupy a inscenizacja .
W czasie pracy przy inscenizacji nauczyciel w sposób naturalny może stworzyć warunki do integracji grupy , którą będzie łączyć dążenie do współdziałania w osiągnięciu wspólnego celu .
Poprzez inscenizację nauczyciel kształtuje u wychowanków świadomą dyscyplinę , poczucie odpowiedzialności zbiorowej i indywidualnej , a także więź koleżeńską . Nauczyciel powinien traktować dzieci jako współpartnerów , aby miały udział we współdziałaniu w procesach wychowawczych .
Korelacja treści z różnych dziedzin .
Inscenizacja , jak już wcześniej wspomniano daje możliwości korelacji treści z różnych dziedzin .
Z zakresu języka polskiego można realizować różne zagadnienia :
· wielorakie formy ćwiczeń w czytaniu ,
· ćwiczenia w mówieniu z uwzględnieniem ćwiczeń
słownikowo-frazeologicznych ,
· uczenie się na pamięć wierszy z zastosowaniem odpowiedniej siły , tonu , tempa , pauz ,
· kształtowanie sądu o postaciach i zdarzeniach ,
· układanie opowiadań twórczych ,
· układanie i pisanie zaproszeń i zawiadomień ,
· zbiorowe i indywidualne układanie różnych form wypowiedzi : opowiadania , opisu , sprawozdania .
Z zakresu plastyki :
· przedstawianie za pomocą różnych technik plastycznych zjawisk i wydarzeń realnych i fantastycznych ,
· przedstawianie scen wyrażających nastrój ,
· przedstawianie zjawisk i wydarzeń realnych i fantastycznych z uwzględnieniem scen zbiorowych , postaci w ruchu ,
· wykonywanie kukiełek jako formy kształtowania umiejętności plastycznych ,
· wykonywanie scenografii jako dekoracji teatralnej .
W zakresie muzyki :
· akompaniowanie do piosenek z zastosowaniem naturalnych efektów akustycznych ( tupania, klaskania ) oraz instrumentów perkusyjnych ,
· zabawy ze śpiewem ,
· tworzenie rytmu ,
· improwizowanie ruchu ,
· percepcja muzyki ,
W zakresie techniki :
· wykonywanie fragmentów dekoracji .
Z zakresu wychowania fizycznego :
· nauczanie i doskonalenie różnych form aktywności ruchowej ,
· eksponowanie indywidualnych możliwości , upodobań , zainteresowań i umiejętności ruchowych uczniów ,
· estetyka ruchu .
Praca nad tekstem .
Zasadnicza praca w przygotowaniu inscenizacji to praca nad tekstem . Inscenizacja może być albo odtworzeniem rozpisanych ról , albo samodzielnym , twórczym działaniem uczniów . Układają oni wówczas scenariusze i dialogi , projektują scenografię .
Przy samodzielnej pracy nad tekstem występuje pełne twórcze działanie . Na podstawie wyodrębnionych z tekstu treści dzieci układają scenariusze ( dialogi , monologi i słowo wiążące narratora ), opracowują scenografię . Dzieci dowiadują się w ten sposób jak powstają prawdziwe przedstawienia .
Dużo miejsca zajmują ćwiczenia w mówieniu . Celem tych ćwiczeń jest wdrażanie do posługiwania się językiem ogólnopolskim . Ważne jest , aby wymowa dzieci była poprawna . Służyć mają temu ćwiczenia nad precyzją słowa , nad pięknem i estetyką wypowiadania się .
W każdej grupie są uczniowie , którzy przejawiają indywidualne, twórcze uzdolnienia w różnych dziedzinach . Inscenizacja stwarza możliwości aktywności dla każdego z nich czy to w zakresie ekspresji słownej , plastycznej , muzycznej , technicznej albo ruchowej.
Baśń inspiracją dla inscenizacji .
Do opracowania inscenizacji można wykorzystać różne utwory :
opowiadania , baśnie , bajki , wiersze , fragmenty lektur , utwory zamieszczone w czasopiśmie dziecięcym .
Formy inscenizacji mogą być różne : uczniowie mogą inscenizować tekst w dosłownym jego brzmieniu , albo oddawać tylko sens utworu , posługując się własnymi słowami .
W inscenizacji występować mogą lalki , dzieci-aktorzy , albo może być zastosowana współpraca lalki z aktorem .
Najczęstszym i wdzięcznym materiałem do opracowania inscenizacji jest baśń .
„Praktyczny słownik terminów literackich” definiuje baśń jako epicki gatunek literatury ludowej , w którym świat przedstawiony łączy w sobie realizm i fantastykę , motywacje postaci z cudownością i nadprzyrodzonym charakterem zdarzeń i zjawisk . Tworzywem baśni są motywy takie jak walka dobra ze złem , podróż czy sprawdzian odwagi i sprytu bohatera . Baśń operuje często konwencjonalnymi sygnałami fikcyjności świata takimi jak : zwroty frazeologiczne wskazujące na nieokreśloność miejsca i czasu ( dawno temu ... , był sobie raz ... , za siedmioma górami , za siedmioma lasami ... ).
Baśń wyraża charakterystyczne dla kultury ludowej przekonanie o istnieniu świata nadprzyrodzonego , analogiczności świata przyrody względem świata ludzi i uniwersalnym obowiązywaniu praw moralnych i społecznych .
A czym jest baśń dla dziecka ?
S. Szuman pisze , że ich urok polega na tym , że : są czarująco pogodne i czarująco wzruszające , groźne , pełne zadumy i smutku , a także wesołości , odwagi , słońca , deszczu , dobroci i złości .
Dziecko styka się w nich z bolesnym przeżyciem niedoli ludzkiej , ale odczuwa też i szczęście , gdy wszystko dobrze się kończy . Baśń fascynuje uczucie dziecka , a osiąga ten cel poprzez umiejętną formę literacką . Zawarty w baśni kunszt opowiadania , kunszt literackiego kształtowania rzeczywistości , kunszt słowa przyciąga dziecko . Baśń ma duże znaczenie w kształceniu uczuć . Dziecko dzięki baśni poznaje różne charaktery ludzkie , zarówno te dobre jak i te złe . Dziecko lubi w baśni przygody bohatera , identyfikuje się z jego postacią , przechodzi jego próby i cierpienia , ale też triumfuje razem z nim .
Przygotowywanie inscenizacji jest dla nauczyciela i uczniów bardzo pracochłonne , ale przynosi jemu i jego wychowankom dużą satysfakcję . Satysfakcja ta wynagradza wszelkie ewentualne trudy przygotowań .
opracowała : mgr Renata Jakubiak - Szkoła Podstawowa w Marcyporębie
Literatura :
M. Patzerowa : „Lektura uczy , bawi , wychowuje ” PZWS W-wa 1973 r.
J.Awgulowa, J. Świątek „ Inscenizacje w klasach I-IV” PZWS W-wa 1968 r.
B. Minejko „Improwizacje w klasach I-III ” WSiP W-wa 1986 r.
S. Szuman „Ilustracja w książkach dla dzieci i młodzieży”
H. Sułka „Praktyczny słownik terminów literackich ” Kraków 2004 r.
Autor: J.G.